"ORTADAN SIKILMIŞ DİŞ MACUNU HAYATLAR"

Küçüktüm, küçücüktüm… Alışmamı istedikleri şey dişlerimi fırçalamamdı. O küçücük boyumla ve küçücük aklımla anlamaya çalışıyordum. Neden benden başka birisi diş fırçalamaya zorlanmıyordu? O güne kadar ailede hiç ama hiç kimseyi diş fırçalarken görmemiştim ve bu alışılmadık olay benim başıma patlamıştı. Eğer izah edebilselerdi ben de anlayabilirdim, diş fırçalamanın ne kadar önemli olduğunu. Anlatmadılar ki… Belki de ben anlayamadım. Ben tam diş fırçalamaya alışırken, büyüklerimin dikkatini diş macununu ortadan sıkmam çekti. Birkaç defa ikaz etmelerine rağmen alışkanlığımdan vazgeçmemiştim. Bu sefer babamın tek iletişim aracı olan tokatla kendime geldim. “Diş macunu asla ortadan sıkılmaz!” Sanki kendisi hayatında bir kez olsun diş macununu bırakın doğru yerden sıkmayı, orta yerinden de olsa sıkmıştı. Esas ağırıma giden bu olmuştu. Ben de inadına o hiç sevmediğim diş macununu ortasından sıkmaya devam ettim. Tabii ben bunu anlatırken birçoğunuz: “Ortadan sıkılmış diş macunu neden problem oluyor?” sorusunu sorar gibisiniz. Anlatayım… O yıllarda yani 60, 70 hatta 1990’ların başına kadar diş macunu tüpleri alüminyumdu. Dolayısıyla ortadan sıkılan diş macunu tüpü şimdikiler gibi eski haline dönmüyordu. O yıllarda banyo aynasının önünde diş macununun eğri büğrü hali hiç eksik olmuyordu. Sloganım “İnadına ortadan sıkılmış diş macunları!”ydı. Her ne kadar yediğim tokatlar içime otursa da asla vazgeçmedim. Yıllar yılları kovaladı, diş macunu hep ortadan sıkıldı… Bilinç gelişti, diş macunu ile empati kurmaya başladım. Önce gözüme çok çirkin görünmeye başladı. O, bu gün de olduğu gibi o yıllarda da farkına vardığım, bu ülkede yaşayan birçok insanın halini andırıyordu. İşçilerimiz, memurlarımız, sonradan sınıfı oluşan orta görevliler, fakir fukaralar… Yani neredeyse nüfusun %90’ı. Onlar da tıpkı benim diş macunum gibi ortadan sıkılmışlar, bir daha eski hallerine dönemiyorlar. Peki, geriye kalan %10? Zaten onlar değil mi diş macununu ortadan sıkanlar? Onları ortadan sıksan ne olacak ki? Onlar şimdiki diş macunları gibi ortadan sıkıldığı zaman hemen eski haline dönebiliyorlar. Pürüzsüz…

TEK SORULUK TEST

İki insan mesela

Yani, sen ve ben

Sana

Şimdi üç sözcük yazacağım

Arkadaş, Dost, Sevgili

Ve anlatacağım sana

Birini seversin

Seversin ama gerçekten seversin

Ama nasıl seversin?

Dostun mu?

Arkadaşın mı?

Sevgilin mi?

Çoğu zaman ben bile

Veremem bunun cevabını

Oysa

Sonucu belirleyen

Yanılgısız ölçü birimi; zaman

Bırak

Bırak geçsin zaman

Geçsin ki zaman ben sen de neyim(?) bileyim

Mesela

Yapacak bir şey bulamadın

Vaktin bom boş

Telefon defterine bakıp

Bakıp birini arıyorsan

Bil ki

O sen de arkadaştır

Yalnızsın, çaresizsin, sıkıntıdasın

Biliyorum maddiyata da ihtiyacın yok

Manevi desteğe ihtiyacın var

Her neyse

Özeti

Başını yaslayacak bir omuz

Bir sine arıyorsan

Bil ki

O sen de dosttur

İki elin kanda, vaktin dolu,

İş toplantısı, randevu, seyahat

Okul, kuaför, alış veriş

Aklına daha ne geliyorsa

Zamanın yok, bir saniye bile

Eğer sen

İmkânsızı arıyorsan

Ve sen olmayan zamanını

Onun için yaratıyorsan

Onu için

Göğsün parçalanırcasına koşuyorsan

Onun kıymetini bil

O en güzeldir.

O en harikadır

O muhteşemdir

Bil ki

O sen de sevgilidir

Şimdi sana

Tek bir soru.

Ben sen de neyim?

  

         a) Arkadaş

         b)  Dost

         c) Sevgili

         d) Hiç biri

Ömer L. Bakan

28 Ocak 2005

 

6-7 EYLÜL 1955 OLAYLARI

İstanbul’daki ayaklanmalar

6 Eylül 1955 günü saat 13.00’te devlet radyosu, Selanik’te Atatürk’ün doğduğu eve yapılan bombalı bir saldırı haberini duyurdu. Bu haber İstanbul Ekspres gazetesinde 2 ayrı baskıyla yayınlandı. Günün ilerleyen saatlerinde, çeşitli öğrenci birliklerinin ve “Kıbrıs Türktür Cemiyeti”nin (KTC) çağrısı doğrultusunda, Taksim Meydanı’nda bir protesto mitingi düzenlendi. Bu mitingin ardından, bazı gruplar İstiklal Caddesi’nde bulunan gayrimüslimlere ait işyerlerinin camlarını taşlamaya başladılar. Kısa sürede Taksim civarındaki gayrimüslimlerin yaşadıkları yerlerde, olaylar bir anda büyüdü. Beyoğlu, Kurtuluş, Şişli, Nişantaşı gibi bölgeler, çeşitli araç ve gereçlerle gelerek işyerlerini, evleri, okulları, kiliseleri ve mezarlıkları tahrip eden insanların akınına uğradı. Aynı şekilde Eminönü, Fatih, Eyüp, Bakırköy, Yeşilköy, Ortaköy, Arnavutköy ve Bebek gibi daha uzak semtlerle, kentin Anadolu yakasında yer alan Moda, Kadıköy, Kuzguncuk, Çengelköy gibi semtlerde ve hatta Adalar’da şiddet olayları meydana geldi. Bu saldırılara yaklaşık 100 bin kişinin katıldığı düşünülmektedir. Olaylar başlamadan önce Türk dükkân sahipleri, gayrimüslim komşularını dükkânlarını kapatmaları için uyarmıştır.

Olaylar başlamadan yaklaşık 2 hafta önce ilgili mahallelerin muhtarlarından gayrimüslimlerin ev ve işyerlerinin adresleri istenmiştir. Ayaklanmalardan birkaç gün önce gece bekçileri, bazı sakinlerin ev ve işyeri numaralarını belirginleştirmelerini istemiştir. Yine gayrimüslimlere ait ev ve işyerleri haç figürü, GMR (Gayrimüslim Rum) gibi kısaltmalar ya da “ Türk değil”, “Türk” gibi kısaltmalarla işaretlenerek belirlenmiştir. Saldırılar 20 ile 30 kişilik örgütlenmiş gruplar tarafından gerçekleşti. Özel arabalar, taksi, kamyon, otobüs, vapur ve hatta askeri araçlardan oluşan bir ulaşım ağı, saldırganların şehir içindeki ulaşımlarını garanti altına almıştı. Saldırıların başlamasından kısa bir zaman sonra İstanbul caddeleri dükkânlardan çıkarılan çeşitli eşyalarla dolmuştu. Evlerin önce camları daha sonrada girişleri baltalarla ya da demir çubuklarla kırılıyor ve evde ne varsa parçalanıyor, camdan dışarı atılıyordu. Kiliseler de saldırılardan payını almış; kutsal resimler, ikonlar, haçlar ve diğer kutsal eşyalar tahrip edilmiş ya da yakılmıştı. Bazı kiliselerin tamamı ateşe verilmişti. Mezarlıklar tahrip edilerek, mezar taşları ve mezarlardan çıkarılan iskeletler kırılmıştı. Hatta yeni bir ceset mezardan çıkarılarak bıçaklanmıştı.

Olaylarda polisler pasif bir tutum sergilemişlerdir. Şikâyete giden Rum’a bir komiser şu cevabı vermiştir: ”Hiçbir şey yapamam, ben bugün polis değil Türk’üm.” Garip ama bu cevaplar o günlerde polislerden sıkça duyulmuştur. Bazı semtlerde güvenlik güçleri şiddet olaylarına tanıklık etmiş, ama karakoldan dışarı çıkmamışlardır. Bazı durumlarda polis memurları olaylar sırasında alkış bile tutmuştur. Polis yetersizliği söz konusu değildi. Polis memurları karakoldan dışarı çıkmıyor, masalarında uyuyorlardı. Hatta Samatya Karakolu komiser ve polisleri kendilerini karakola kilitlemiş, ertesi günün erken saatlerinde dışarı çıkmışlardı. Nüfusu ağırlıkla Rumlardan oluşan Büyükada’daki polis gücü takviye kuvvetlerle güçlendirilmiş, iskeleye demirlemiş gemilerde gecelemişlerdir. Patrikhane ve Yunan Konsolosluğu 2 hafta boyunca sıkı bir gözetim altında tutulmuştu. Hilton Oteli gibi yüksek prestij sahibi yerlerde ayaklanmalardan önce polis tarafından çeşitli güvenlik önlemleri alınmıştı. Hatta bir Fransız’ın dükkânına saldırmak isteyen saldırganlar, polis tarafından engellenmişti. Emir biçiminde verilmeyen, ancak hadiselere göz yumulmasını öngören genel bir talimatın olduğu, polis memurlarının ifadeleriyle doğrulanmıştır. Bazı Müslümanlar ellerinde Türk bayraklarıyla mağdurların ev ve işyerlerinin önünde durmuş, sahiplerinin Türk olduğunu iddia ederek onların malını koruyabilmişlerdi.

İzmir’deki saldırılar

Atatürk’ün doğduğu eve yapılan saldırı haberi, İzmir’de de yerel bir gazete tarafından yayıldı. Gece Postası, 06.09.1955 günkü baskısında şu manşeti kullandı; ”Madem Yunanlılar Türk Konsolosluğunu bombaladı, öyleyse onların bayrağı da artık dalgalanmamalı.” Bu haber ile aynı akşam, uluslararası fuar nedeniyle Konak Meydanı’na çekilmiş olan Yunan bayrağı saldırının hedefi oldu. Bir grup genç, bayrağı “Kıbrıs Türk’tür! Gâvurlara ölüm!” nidalarıyla indirip yaktı. Ayrıca Alsancak’ta bulunan Yunan Konsolosluğu’na da saldırılarak ateşe verilip yakıldı. Konsolosluk çalışanları arka kapıdan kaçabilmişlerdi. Ortaya çıkan 20-30 kişilik bu küçük gruplar, 2 ya da 3 kişi tarafından yönlendirilerek belirli hedeflere saldırıyorlardı. Toplam sayıları 400’ü geçmiyordu. 6 Yunan NATO subayının da evini basmışlar ve yağmalamışlardı. Kaçan subaylar ve Başkonsolos, geceyi Amerikan Konsolosluğu’nun koruması altında geçirdikten sonra Yunanistan’a gittiler.

İstanbul’da olduğu gibi Alsancak, Bornova ve Buca semtlerinde oturan Rumlara ait ev ve işyerleri de saldırı ve yağmalamaların hedefi olmuştu. Limanda bulunan Rum bayraklı teknelere Türk bayrağı takmaları talep edilmiş, meydana gelen saldırılara Türk savaş gemisinin subayları müdahale etmişlerdi. Alsancak’ta İngiliz Kültür Enstitüsü’ne yapılan saldırıyı İngiliz Konsolos “yanlışlık” olarak değerlendirmişti. Ancak enstitünün bulunduğu binanın mal sahibi Rum’du. İzmir’de bulunan 10 kilise ve 3 sinagogdan yalnızca Alsancak’taki Ortodoks Kilisesi yağmalanıp ateşe verilmişti. Olaylar güvenlik güçlerinin müdahalesiyle önlenebilecekken, onlar burada da tepkisiz kalmışlardı. Hatta güvenlik güçlerine, saldırganlara karşı sert davranmamaları emredilmişti.

Ankara’daki saldırılar

Ankara’da ağırlıklı olarak öğrenci protestoları gerçekleşmiş ancak şiddet olayları meydana gelmemiştir. Bunun en önemli nedenlerinden biri, Ankara’daki gayrimüslim nüfus oranının çok düşük olmasıdır. Ayrıca Vali Kemal Aygün’ün, Ankara genelindeki tüm toplantıları yasaklayan acil tedbirleri de etkili olmuştur. Aygün, 6 Eylül 1955 günü İstanbul’da bulunmuş ve olaylara yakından tanıklık etmiştir. Ankara’da toplanan gösterici gruplara polis etkili bir biçimde müdahale etmiş ve 479 kişiyi tutuklamıştır.

Bursa ve Samsun’daki yetkililer, Rum yerleşimleri ve evleri için güvenlik tedbirleri almışlardır. Bursa’da 97 Rum bir otele yerleştirilmiştir. Adana’da toplanan kalabalığı polis dağıtmıştır. Eskişehir’de gençlerin katıldığı küçük çaplı bir gösteri olaysız sona ermiştir.

Olayların maddi hasarları

Resmi bir Türk kaynağına göre olaylarda 4.214 ev, 1.004 işyeri, 73 kilise, 1 sinagog, 2 manastır, 26 okul ile aralarında fabrika, otel, bar vb. yerlerin bulunduğu 5.317 tesis saldırıya uğramıştır. Alman Başkonsolosluğu’nun verilerine göre, bildirilen hasarın yekûnu yaklaşık 150 milyon TL’yi bulmaktadır. Bu rakam yaklaşık olarak dönemin 54 milyon Amerikan Dolarına eşittir. Bunun 28 milyon TL’lik kısmı Yunan vatandaşlarının, 68 milyon TL’lik kısmı Türk vatandaşı olan Rumların, 35 milyon TL’lik kısmı kiliselerin, 18 milyon TL’lik kısmı ise diğer yabancıların ve azınlıkların uğradığı hasarlardır.

Yaralanma olayları ve ölümler

Yaralılarla ilgili verilen rakamlar, 300 ile 600 arasında değişmektedir. Bu rakamlar yalnızca mağdurları değil, yaralanan suçluları da kapsamaktadır. Can kayıplarının sayısı ise tartışmalıdır. Türk basını 11 kişinin öldüğünü bildirirken, Helsinki Watch Örgütü bu sayıyı 15 olarak bildirir. Bazı saldırganlar, saldırıdan korkan insanlara, sadece tahrip etmek üzere emir aldıklarını söyleyerek sakinleştirmeye çalışmışlardır. Evlerde, özellikle Rum kadınlara tecavüz edilmiştir. Balıklı Hastanesi Başhekimi’nin ifadesine göre, hastanede 60 kadın tecavüz nedeniyle tedavi görmüştür.

Olayların ardından hükümetin aldığı önlemler

6 Eylül 1955 akşamı trenle Ankara’ya doğru hareket etmek üzere İstanbul’dan ayrılan Cumhurbaşkanı ve hükümet üyelerinin birçoğu, yolda ayaklanmaların boyutu konusunda bilgilendirilmişlerdi. Derhal geriye dönerek “Örfi İdare” ilan ettiler ve birlik komutanına, silah kullanarak sükûnet ve düzeni sağlamasını emrettiler. 1. Ordu Komutanı Vedat Garan Paşa ateş emrini reddederek, 6 Eylül akşamının son saatlerinde devreye soktuğu birliklerle şiddet olaylarını kontrol altına alabilmiştir. Ancak huzursuzluklar sonraki gün ve haftalarda, bölgesel düzeyde yeniden alevlendi. Olaylar büyümeden güvenlik güçlerinin müdahalesiyle durduruldu. Hükümetin ilan ettiği Örfi İdare, yalnızca İstanbul, İzmir ve Ankara ile sınırlıydı. Örfi İdare Komutanlığı’na 3. Doğu Anadolu Ordusu Komutanı General Nurettin Aknoz getirildi. Geceleri 00.00 ile 05.00 arasında uygulanan sokağa çıkma yasağıyla, devriyelerin kontrolleriyle, İstanbul, İzmir ve Ankara’daki tutuklamalarla her 3 kentteki şiddet olaylarına son verilebildi.

İçişleri Bakanı Namık Gedik, emniyetin başarısızlığından dolayı görevinden istifa etti, yerine geçici olarak Savunma Bakanı Ethem Menderes atandı. Bakan Fuat Köprülü, vekâleten Savunma Bakanlığı görevini üstlendi. Aynı nedenlere dayanarak Milli Emniyet Hizmetleri Şefi (MAH Reisi), İzmir Valisi, İzmir’de bulunan birliklerin komutanı, İstanbul Emniyet Müdürü ve 3 general, iktidar tarafından görevlerinden alındı. MAH Şefliği’ne Kemal Aygün atandı. Aynı nedenden dolayı yerel düzeyde birkaç memurunda görev yerleri değiştirildi.

Örfi İdarenin ilanı üzerine, olayların aydınlatılması için İstanbul 3 ayrı askeri bölgeye (Beyazıt, Kadıköy ve Beyoğlu) ayrıldı ve Tuğgeneraller; Kamil Akman, Namık Argüç ve Danyal Yurdatapan’ın emrine verildi. Beyazıt Özel Mahkemesi’nde Haliç, Marmara Denizi kıyıları ve kentin dış kesimlerinde işlenmiş olan fiiller yargılanıyordu. Beyoğlu Özel Mahkemesi, Beyoğlu ve boğazın Avrupa yakasındaki bölgeler için yetkiliydi. Kadıköy Özel Mahkemesi ise Kadıköy, Üsküdar ve Anadolu yakasının geri kalan bölgeleri için yetkili kılınmıştı. Ankara ve İzmir’deki tutuklular için de birer özel mahkeme kuruldu. Mahkeme başkanlıkları, generaller tarafından yönetiliyordu. Hâkim ve savcılar, daha düşük askeri rütbelere sahipti. Yapılan açıklamada, olaylar sonrasında İstanbul’da 5.104, Ankara’da 171 ve İzmir’de 424 kişi tutuklanmıştı. Olaylarla ilgili oluşturulan mahkemelerin 17 Aralık 1957 tarihli iddianamesi, sanıkları şu gruplara ayırıyordu; dış güçlere karşı düşmanca beyanat vermekten yararlanan KTC üyeleri, saldırı çağrısında bulunanlar, halkı basın yoluyla tahrik eden gazeteciler ve öğrenci federasyonu binasındaki polis mührüne zarar verenler. 24 Ocak 1957’deki duruşmada, İstanbul 1. Ceza Mahkemesi Hâkimleri, sanıkların suç işlemek kastıyla hareket etmediklerini ve suçla ilgili yeterli delillerin ortaya çıkmadığını açıklayarak, oybirliğiyle davalıların beraatına karar vermişlerdir.

Komünistlerin suçlanması

12 Eylül günü meclis toplantıya çağrıldı. Toplantıda iktidar ve muhalefet sözcüleri ayaklanmalarla ilgili görüşlerini bildirdi. Başbakan Vekili Fuat Köprülü olaylarla ilgili şunları söyledi; “Hükümet önceden bilgilendirilmişti ve tedbirler de alınmıştı. Fakat olayların hangi gün ve saat çıkacağı bilinmiyordu. Tüm çabalara rağmen baskın gibi gelişen olaylar engellenemedi.” Köprülü, açıklamalarının geri kalan kısmında komünistleri sorumlu tutuyordu. Hükümet açıklamasında da olayların sorumluları olarak “komünistleri” ve “hain provokatörleri”  gösterdi. Yabancı gözlemciler bu olaya şüpheyle yaklaştılar. Çünkü istenmeyen sosyopolitik eylemler ya da girişimler, hükümet tarafından derhal “kamufle edilmiş komünizm“ olarak tanımlanıyordu. Oysa Türkiye’deki komünistlerin sayısı oldukça düşüktü. Ayrıca, komünistlerin ve sol grupların faaliyetlerinin polis tarafından dikkatle takip edildiği bilindiği için de, saldırıların komünistler tarafından yapılması olanaksız görülüyordu. 7 Eylül 1955’de emniyet amirliklerince 48 komünist tutuklandı. Bunların içinde; Aziz Nesin ve Kemal Tahir gibi isimlerde bulunuyordu. Bu kişilerin tutuklanmalarının nedeni ise; sol eğilimli siyasi faaliyetler içinde bulundukları gerekçesiyle polis tarafından takip ediliyor olmalarıydı. Bu kişiler hiçbir yerde ayaklanmaya katılmamışlardı. Dahası Emniyet Müdürlüğü tarafından keyfi olarak hazırlanan bir liste söz konusuydu. Bu listede yıllar önce ölmüş ya da o sırada asker olan kişilerin isimleri de yer alıyordu. Kumandan Şevki Mutlugil’in hazırladığı bir raporda, bu kişilerin ihtiyaten toplatıldığı da itiraf edilmektedir. Bu kişilere daha sonra 19 komünist daha eklenmiştir. Israrla süren sorgulamalara rağmen bu kişilerin suçları kanıtlanamamıştır. Olayları izleyen haftalarda Türk Hükümeti, saldırıların sorumlularının komünistler olduğu tezini daha az savunur olmuştur. Böylece şüpheli komünistlerde diğer tutuklularla birlikte Aralık 1955 sonuna doğru, herhangi bir gerekçe gösterilmeden ve açıklama yapılmadan serbest bırakıldılar. Bir kısmının davaları sürmüş olsa da bu davalar, davalıların lehine sonuçlanmıştır.

Kıbrıs Türktür Cemiyeti, Demokrat Parti ve Milli Emniyet Hizmetleri’nin olaydaki etkileri

Resmi açıklamalara göre; Milli Türk Talebe Birliği (MTTB) ve Türkiye Milli Talebe Federasyonu’nun (TMTF) teşvikiyle, basının ve Türkiye Milli Gençlik Teşkilatı’nın (TMGT) katılımıyla, ulusal komite biçiminde oluşturulan ve Ağustos 1954’de kurulan Kıbrıs Türktür Cemiyeti’nin (KTC) amacı; Kıbrıs’taki Türk azınlığı, Birleşmiş Milletler ve diğer örgütler karşısında savunmak ve tüm ülkede protesto eylemleri düzenlemekti. KTC Başkanı Hikmet Bil ve Hürriyet Gazetesi sahibi Sedat Simavi, yazdıkları makaleler ile Kıbrıs meselesinin Türk kamuoyunda “milli bir meseleye” dönüşmesinde büyük katkı sağlamışlardır. KTC, Başbakan Adnan Menderes tarafından da desteklenmiştir. Derneğin kuruluş aşamasında hükümet tarafından yapılan 235.000 TL’lik ödeme, bu desteği açıkça gösteriyordu. Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana öğrenci ve gençlik hareketleri devlet elitleri tarafından örgütler aracılığıyla denetleniyor, devlet politikası doğrultusunda yönlendiriliyor ve kullanılıyordu. Çok partili sisteme geçildikten sonra da, özellikle DP ve CHP, öğrenci örgütlerini ve bunların yönetici kademelerini ele geçirerek başarıyla etkilemeye devam etmişlerdir. Ayrıca bu örgütlerde Milli Emniyet Hizmetleri (MAH) üyesi olan kişi sayısı da çok fazlaydı.

KTC, “milliyetçi çizgideki” sendikalarla birlikte hareket ediyordu. O zamanki sendikalar “devlet sendikası” olarak tanınmaktaydı. Tıpkı öğrenci örgütleri gibi, mali ve ideolojik yönden hükümet tarafından destekleniyordu. KTC ve sendikalar arasındaki işbirliği öyle bir noktaya varmıştır ki, her iki kurumun yönetici kadrosu da aynı kişilerden oluşturulmuştur. Ağustos 1955’ten olayların başladığı güne kadar derneğin faaliyetleri şaşırtıcı şekilde artmıştır. Olaylara doğrudan katılanlar; çeşitli dallardaki sendikalara mensup işçiler, otobüs, tramvay ve taksi şoförleri, öğrenciler ve Demokrat Parti üyeleriydi. Olaylarda, KTC üyelerinin yanı sıra Demokrat Parti’nin ocak örgütlerinin üyeleri de yer alıyordu. Tutuklular arasında sendikalarda örgütlenmiş işçilerin çok fazla olmasından dolayı, Örfi İdare Kumandanlığı 34 sendikayı kapatmıştır. Olaylarda, İstanbul dışından da işçi getirildiği anlaşılmıştır. Sivas, Kastamonu, Erzincan, Trabzon ve başka kentlerden de gelenler vardı. Emniyet Başmüfettişliği tarafından KTC üyelerinin arasına sokulan bir ajan, KTC Başkanı Hikmet Bil’in tutukluluğu süresince, ”saldırıların organizasyonu için bizzat Başbakan Adnan Menderes’ten para ve talimat aldıklarından” açıkça bahsettiğini anlatmıştır. Hikmet Bil ve Orhan Birgit, “olaylara karıştıklarını, ancak hapishaneden çıkmaları durumunda olaylardaki gerçek sorumluları söyleyecekleri” tehdidinde bulunmuşlardır.  Olaylardan MAH’ın da sorumlu olduğu tanıklar tarafından dile getirilse de, mahkeme bu gerçeği görmezlikten gelmiştir.

Bomba olayının iç yüzü

Saldırıların planlanmasında MAH’ın katkısı, öne sürülen delillere rağmen sivil mahkeme tarafından da dikkate alınmadı. Oysa MAH çalışanları, hem Selanik’teki bombalama eylemini hem de bu olayın sansosyanel biçimde 6 Eylül 1955 günü öğleden sonra, İstanbul Ekspres gazetesiyle kamuoyuna duyurulmasını sağlamışlardı. 5 Eylül gecesi Selanik’teki Türk Konsolosluğu’nun bahçesinde bir bomba patlamıştı. Emniyetin yaptığı araştırmaya göre; bomba dışarıdan atılmamış, aksine patlamaya binanın içinde bulunan bir kişi yol açmıştı. Bu kişi, Selanik’te yaşayan ve gördüğü hukuk eğitimini Türk Devleti’nin verdiği bursla karşılayan Oktay Engin’di. Olaydan sonra, Oktay Engin ile konsolosluğun bekçisi Hasan Uçar, Yunan makamlarınca tutuklandılar ve haklarında dava açıldı. Yunan savcılığı, patlama sırasında Ankara’da bulunan Başkonsolos Mehmet Ali Balin’i, “konsolosluk görevlisi Mehmet Ali Tekinalp’i diplomat bagajında 3 bombayı götürmeye teşvik etmek ve 5 Eylül 1955’te patlama talimatını veren şifreli bir telgraf göndermekle” suçladı. 17 Temmuz 1956’da, Atina’daki Türk Büyükelçiliği’nin ve Selanik’teki Türk Konsolosluğu’nun kapatılacağı tehdidinde bulunulması üzerine, başkonsolos ve vekiline karşı açılan dava düşürüldü, Uçar ve Engin’de geçici olarak serbest bırakıldılar. MAH, bu eylemi yapması karşılığında, üyesi olan Oktay Engin’e mali yardım ve mevki sözü vermişti. Gümülcine’deki Türk Konsolosu’nun yardımıyla 22 Eylül 1956 günü İstanbul’a getirilen Engin, Başbakan Adnan Menderes ve İstanbul Valisi Fahrettin Kerim Gökay’ın şahsi talimatıyla, belediyede bir işe sokuldu. MAH için çeşitli görevler üstlendikten sonra, Nevşehir’e önce Kaymakam, sonra da Vali oldu.

Görünürde 6 Eylül’deki olayların çıkmasına vesile olan Selanik’teki Atatürk’ün doğduğu eve yapılan bombalı saldırıyla ilgili haber, 6 Eylül günü ciddi basın organlarında değil, sadece bir bulvar gazetesi olan ve o gün olağandışı şekilde yüksek bir sayıda basılan İstanbul Ekspres’te, olaylardan sadece birkaç saat önce abartılı bir şekilde verilmişti. Demokrat Parti’ye yakınlığı ile bilinen gazetenin editörü Mithat Perin, olaylardan sonra tutuklandı, ancak 2 saat sonra Adnan Menderes’in talimatıyla serbest bırakıldı. Perin’in MAH ile işbirliği yaptığı, 1960 yılında MAH’a yazdığı bir mektupta ortaya çıkmıştır. Perin, örgüt için üstlendiği görevleri sıralıyor ve karşılığında da gazetesi için mali yardım talep ediyordu. 1991 yılına gelindiğinde, bir Tuğgeneral kendisiyle yapılan röportajda olayların MAH tarafından yapıldığını şu sözlerle dile getirmiştir; “Elbette 6-7 Eylül olayları Özel Harp Dairesi tarafından planlanmıştı. Olağanüstü planlanmış bir operasyondu ve amacına da ulaştı. Sorarım size; bu, sıra dışı bir eylem değil miydi?”

6-7 Eylül olaylarında İngilizlerin de parmağı vardır. Kıbrıs’taki Rum-Ortodoks çoğunluğun Yunan anavatanına bağlanma talebini (Enosis’i) giderek daha yüksek sesle dile getirmesi üzerine, İngiliz sömürge iktidarı, Londra’da 29 Ağustos’tan 7 Eylül’e kadar sürecek bir konferans düzenlemeye karar vermiştir. Londra’nın amacı, her şeyden evvel Yunanlılara, Türklerin de Kıbrıs üzerinde hakları olduğunu göstermekti. Bu konferans, 6 Eylül günü çıkan olaylardan dolayı kesildi ve İngilizlerin amaçladıkları Türk-Yunan anlaşmazlığı bir kez daha dünya gündemine geldi. Bu olaylar sonucunda Türkiye, 3. güç olarak Kıbrıs çatışmasına dâhil edilmiştir. Bu olayların İngilizlere sağladığı bir başka yarar da; saldırıların hemen ardından, Amerikalıların İngilizler lehine değişen Kıbrıs politikası olmuştur.

Olayların arkasında yatan asıl neden çok farklıdır aslında. Olaylarda hem Demokrat Parti hem de MAH çok önemli görevler üstenmiştir. Yaptıkları yanlışlarla ülkede etnik sorun çıkarmışlardır. 6-7 Eylül olayları; Rum, Ermeni ve Yahudilerin büyük göç dalgalarıyla ülkeden ayrılmalarına yol açmıştır. Gayrimüslimlerin büyük bir kısmı için, 6-7 Eylül olayları, Türk vatandaşı olarak kabul görmediklerinin kanıtı olmuştur. Bu etnik sorunları Türkiye hala çekmektedir. Adnan Menderes, Yassıada Mahkemesi’nde 6-7 Eylül 1955’teki olaylardan suçlu bulunmuştur. Ancak bu olayda sadece Adnan Menderes ve hükümeti hatalı değildir.

NOT: Bu yazı; Dilek Güven’in Cumhuriyet Dönemi Azınlık Politikaları ve Stratejileri Bağlamında 6-7 Eylül Olayları adlı kitabından, www.birikimdergisi.com adlı web sayfasından, Güz Sancısı adlı filmden ve Tempo Dergisi arşivinden yararlanılarak hazırlanmıştır.

"MARİKA'M"

                         "Babamın tabiriyle o, ‘gâvur’ların sonuncusuydu"

Bir kış günüydü. Okulun merdivenlerini yavaş yavaş çıkıyordum. Herkes telaşlıydı, ben sakin; herkes hızlıydı, ben yavaş. Dalmışım… Beth’in ortadan kayboluşunun ilk günleriydi. Dalgınlığım her halde ondandı. Alçak ama uzun merdivenlerden çıkarken, birden boynumun sağ tarafında bir yanma hissettim. Parkamın düğmesini açıp elimi boynuma soktum. Sıcak, ıslak ve yapış yapıştı. Ne olduğunu anlamak için elimi çıkardığımda çok şaşırmıştım; elime gelen şey kandı.

Bayılmışım. O yüzden sonrasında hiçbir şey hatırlamıyorum. Daha gözlerimi açmamıştım ki hiç hoşlanmadığım bir koku geldi burnuma. Önce midem bulandı. Elimi ağzıma götürmek istedim, fakat bir el tuttu elimi. Öbür elimi hareket ettirmek istedim, onda da bir acı duydum kolumda; iğne batırıyorlardı damarıma. Başımı yan çevirip kusmaya başladım. Göz kapaklarımı zorluyor ama açamıyordum. Yumuşak bir bez parçası, sıcak bir el ile birlikte ağzımın kenarlarında dolaşıyordu. Yine dalmışım her halde ki; Beth koşarak yaklaşıyor, boynuma sıkıca sarılıyordu. Acıyı hissediyordum. Öpücüklere boğuyordu beni, ağzımı açıp “Nereden çıktın?” diyemiyordum. “Kaçtım! Söyledim ama olmadı, anlamadılar. Yapamadım. Çabuk! Babamlar gelmeden gidelim.” diyor, oturduğum yerden beni kaldırmaya çalışıyordu. “Seni seviyorum!” diye bağırırken, eli elimden kayıyor ve benden hızlıca uzaklaşıyor. “Yapma baba!” dediğini duyuyorum. Birden bir nefes hissettim yüzümde. Kevork’un nefesiydi bu. Başucuma kadar gelmişti, korkuyordum. Başka bir sesle kendime gelir gibi oldum. Göğsüme değen soğuk bir metalle ürperdim. Kalbimin güm güm sesini duyuyordum kısa aralıklarla. Neden sonra gözümü açtığımda, güçlü beyaz siluetleri gördüm. Tüm yüzler fluydu. Yine o iğrenç kokuyu duydum. Gözlerim Kevork’u arıyordu, ama yoktu. Sesini duymak istiyordum, duyamıyordum. Biri; “Hadi bakalım delikanlı, geçmiş olsun.” dedi. O an anlamıştım, beyazın içinden gelen o koku, hastane kokusuydu. “Narkozdan çıktı.” deyince bir başkası, şaşkınlığım daha da artmış; “Ben statik sınavında olmalıydım, hastanede değil!” demiştim. Bir el alnıma dokunarak; “Ateş düşürücü verin.” diyor ve gidiyorlar. Gözlerim tavanda; “Gerçekten neredeyim?” diye düşünürken, bu kez aksanlı bir ses; “Geçmiş olsun.” diyor. Başımı sesin geldiği tarafa çeviriyorum; kıvır kıvır kızıl saçlı, mavi gözlü bir kadın. Eğer o yıllarda tanınıyor olsaydı, Nicole Kidman derdim. Önce aksanı, sonra saçları, daha sonra da gözleri dikkatimi çekiyor ve bakıyorum derin maviye. Tanımıyordum. “Tekrar geçmiş olsun, ben Marika.” diyor. Soran gözlerle baktığımı anlayınca da “Vuruldun.” diyor. Gözlerimin fal taşı gibi açıldığından eminim. Elindeki ufacık mermi çekirdeğini gösteriyor. Elime bakıyorum. Sıcak, ıslak, yapışkan kanı gördüğümde onun ayaklarının dibine düşmüşüm. “Alnını yere bilinçsizce vurduğunda çıkan sesi asla unutmayacağım.” diyor. Elimi alnıma götürüp sargı bezlerinin altındaki kocaman şişliği hissedince; “Korkma!” diyor, “Bir şey yok.” Önden, arkadan, yandan çekilmiş kafatası filmlerini gösterince gülüyor; ”Ben bu kadar çirkin miyim?” diyorum. Gülerek; ”Şimdilik.” diyor, çantasından aynasını çıkartıp yüzüme doğru tutuyor.

“Aman Allahım!” diyorum. Sanki başımı kocaman bir portakalla sarmışlar. Gözlerimin altları şiş ve mosmor. Boynumda bir sargı bezi, üzerinde de küçük bir kan lekesi. O sırada hemşire içeri giriyor; “Delikanlı nasılsın?” diyerek halimi soruyor. “Çok ağrım var.” diyorum. Nabzımı ölçüp ateşime baktıktan sonra, serum hortumuna enjektörü batırıp ilacı damarlarıma gönderiyor. Hafif bir yanma hissinden sonrasını hatırlamıyorum. Ne kadar zaman geçmişti bilmiyorum, dudaklarımda bir ıslaklıkla uyanmıştım. Etraf karanlıktı… Gözlerim karanlığa alışınca Marika’yı gördüm. Islak pamuğu kurumuş dudaklarımda gezdiriyor, hafifçe sıkarak dilimi birkaç damla suyla ıslatırken bir yandan da; “Su içmek yasak, sabaha kadar böyle idare edeceksin.” diyordu. Bilincim daha da yerindeydi, iyice uyanmıştım artık. İyi de kimdi bu Marika? Arada sırada sadece telefon etmeye çıktığında beni yalnız bırakmış ve neredeyse 36 saattir yanımdaymış. Aynı okuldaymışız. Hiçbir mecburiyeti yoktu aslında. İnsanlık işte… 7,65 mm. bir kurşun kaderimiz olmuş, bizi birleştirmişti bembeyaz bir hastane odasında.

Gün ışıdığında hala Marika’yı ikna etmeye çalışıyordum. Israrla evimin telefonunu, adresini istiyordu aileme haber vermek için. Onların duymasını istemedim, çünkü dedem öleli henüz birkaç ay olmuştu. Annem üzüntüden yataklara düşer, babaannemse kahrından ölürdü. Hele ki babam duyarsa… Direkt olarak; ”Okuduğun kitaplardan belliydi komünist olacağın.” der ve beni öldürürdü. Aslında artık beni dövemiyordu. Belki utanıyordu vurmaya belki de korkuyordu benim de ona vuracağımdan. En sonunda ikna etmiş, aramaktan vazgeçirmiştim Marika’yı. Beni tekerlekli sandalyeyle telefonun başına götürüp elime bir avuç jeton koymuş; “Hadi, araman gereken yerleri ara.” demişti. Sadece evi aradım. Telefona çıkan kardeşime annemi vermesini söyledim. Annem; “Nerdesin üç gündür, baban seni öldürecek” diye bağırdı. “Hassiktir” dedim içimden. Ama bir yandan da “Öldürmesi için önce yakalaması lazım.” diyordum. Annemin bağıran sesi geliyor; “Hınzır!” diyordu kardeşime. Yorulana kadar sayıp döktü. O konuştukça ben jeton atıyordum. Canavar telefon yutuyordu jetonları. En sonunda susmuştu. “Merak etme, arkadaşlarla Avşa Adası’na geldik. Aniden gelişti işte. Gidince haber verecektim, ama adada hatlar arızalıydı. O yüzden şimdi arayabildim. Herkes kuyrukta, şimdi kapatıyorum sonra tekrar arayacağım.” diyerek telefonu kapattım. Eminim ki annem telefonu kapattığımdan habersiz, hala; “Baban seni öldürecek!” diye car car konuşuyordu. Marika bir kaşı havada şaşkın şaşkın yüzüme bakıyor, hınzırca gülüyordu. Sonra yavaş yavaş alkışlayarak; ”Beyimiz mimar değil tiyatrocu olmalıymış.” diye söylendi. O, tekerlekli sandalyeyi koğuşa doğru sürerken yine aklıma takılmıştı; “İyi de kardeşim kim bu Rum kızı?” Sürekli havadan sudan konuşuyorduk, arada bir yanımdan ayrılıp evi aramak için telefona gidiyordu. Bazen elinde bir çantayla üstünü değişmiş geliyordu. Makyajından da geri kalmıyordu. Neden burada olduğuna bir türlü anlam veremiyordum. Yedinci günün sabahı doktorlar vizite geldiğinde; “Taburcu edelim.” deyince aklım başımdan gitmiş; “Para?” demiştim. Öyle ya hastaneye para vermek lazımdı. Hastane duvarındaki hemşire gibi, Marika sağ elinin işaret parmağını dudaklarına götürerek; “Sus.” diyor. Kaşlarımı çatarak, içimden; “Sanki karım!” diyorum. Ama öyle bir bakıyor ki, o bakış karşısında yumuşuyor ve gülümsüyorum. Babası Apostol hastane masraflarını ödemiş, şoförleri de bizi bekliyormuş. Taburcu olacağımı dün doktorumdan öğrenmiş. Babası Perşembe Pazarı’ndaki dükkânına gitmeden önce hastaneye gelerek parayı ödemiş. Bunca şeyin üstüne bir de; “Şimdi Kurtuluş’taki kışlık eve gidiyoruz. Hava iyi olsaydı Büyük Ada’daki yazlığa giderdik, ama orası on beş gün önce kapatıldı. O yüzden orada zorluk çekeriz. Koca konağın üstesinden gelemeyiz.” demez mi?

Her yanımı ter basmıştı. Bu da ne demek oluyordu! Efelikte yapamıyordum bu iyi niyete karşılık. En sonunda kendimi bu rüzgâra bırakmaya karar verdim. Marika yeni alınmış çizgili pijamaları giydirdi, beyaz çorapları ayağıma geçirdi sonrada ayaklarımın ucuna rugan terlikleri bıraktı. Tam o sırada; “Boku yedin oğlum. Bu kız seni eve kapatır, dışarı salmaz artık.” diye geçirdim içimden. Hastane kapısında kısa bir süre bekledikten sonra simsiyah bir Cadillac geldi. Şoför çantaları bagaja koyarken bizde arka koltuğa kurulduk. İçimden “Kızı şimdi denemem lazım.” diyerek başımı omzuna koydum, yavaşça elini tuttum. Hafifçe dönüp başıma bir öpücük kondurdu. Başımın şişlikleri inmeye başlamış, morluklar yavaş yavaş rengini açmıştı; dikiz aynasından Yani abiyle göz göze geldiğimizde fark etmiştim bunu. O da göz kırpıp hafifçe gülümsüyordu. Bu gülüşün ne anlama geldiğini anlayamıyordum. Önümüzdeki troleybüsün boynuzları çıkmış, sürücüsü onları takmaya çalışıyordu. Bir yandan yağmur bir yandan trafik derken, öbür yandan da Marika durmadan bir şeyler söylüyordu. “Merak etme, okulda boykot başlamış. Sınavlar ileri tarihe alınmış.” Karşıt görüşlü öğrencilerin, az sayıdaki korkak hocaların ve polisin sayesinde zaten doğru dürüst ders göremiyorduk.  Bunları düşünürken sol kapı açıldı. Eve gelmişiz.  Marika hala konuşuyordu. Dayanamayarak kendimi dışarı attım. Hem telaştan hem de rugan terliğe alışık olmadığımdan ayağım kaymış, terliklerin her biri başka tarafa fırlamıştı. Sanki kasıklarım yırtılmıştı. O acıyla; “Ananın!” diye başlayan okkalı bir küfür savurdum. Marika gülmeye başladı. Islanmayayım diye şemsiyeyi tutarken öbür eliyle de beni kaldırmaya çalışıyordu. Çorap, pijama çamura içinde homurdanarak kalktım yerden ve zor bela apartmana attım kendimi. Eski asansörün kepenklerini açan Yani, bizi içeri aldıktan sonra elindeki çantalarla yürüyerek yukarı çıktı. Marika beşinci katın düğmesine bastı, omuzlarımdan tutup beni kendine çekti ve öpmeye başladı. Şaşkınlık içerisinde kızardığımı hissettim. O an erkekliğim aklıma geldi… Utanmıştım. Kıpkırmızı olduğumu ve yüzümdeki şaşkınlığı gören Sofia Hanım, olayın şokunu atamadığımı sanmış. Gece mutlaka Marika ile konuşmalıydım. İnsanın hiç tanımadığı birine bu kadar iyilik yapması fazlaydı doğrusu.

Birden aklıma evdekiler gelmişti. Bu defa kararlıydım; annemi fazla konuşturmadan derdimi anlatıp, telefonu kapatacaktım. Şansıma telefonu annem açıyor; “Sus ve dinle.” diyorum. “Tek jetonum var, Avşa’dayım, iyiyim. Zaten derslerde boş geçiyor, kimse kimseyi okula sokmuyormuş. Boykot varmış, haberlerde söyledi.” diyerek kapatıyorum. Üç beş gün daha rahattım artık, ama ilk andan itibaren de evdeki ilgiden bunalmıştım. O akşam yemekte Apostol Bey; “Neden sıkılıyorsun?” diye sorunca; “Bunu hak edecek hukukumuz yok.” diyorum. Bunun üzerine Apostol Bey; “6-7 Eylül olaylarında bir Türk aile beni ve ailemi birkaç ay evlerinde sakladılar. Samatya’da iki katlı ahşap bir evdi. Sofia, Marika’nın abisine hamileydi. Doğum çok yakındı. Nihayetinde Takis o evde doğdu. Dostluğumuz böyle başlamıştı onlarla. Üç yıl sonra Samatya’ya ziyaretlerine gittik. Kış kıyametti. Elektrikler kesildi. Gece geç vakitlere kadar oturmuş, mum ışığında sohbet etmiştik.  Elektrikler gelmeyince Sofia’ya; “Hadi gidelim artık, çok geç oldu.” dedim. Bizi geçirirken yaktıkları mumlardan birini alt katta yanık unutmuşlar. Hepsi üst katta uyuduğundan yangını fark etmemişler. Dumandan zehirlendikleri için acı hissetmeden o ahşap evde öldüler. Tarih 19 Şubat 1959’du. Bu tarihi hiç unutamadım.” Apostol Bey bu olaydan uzun bir süre kendini sorumlu tutmuş. 27 Mart 1959’da dünyaya gelen Marika, bu ailenin yaptığı iyilikleri dinleyerek büyümüş. Benim vurulduğumu görünce de babasından aldığı telkin ve terbiyenin etkisiyle beni hastaneye götürüp başımdan hiç ayrılmamış. Apostol Beyin anlattıklarından sonra, amcamın da Perşembe Pazarı’nda balıkçı malzemeleri satan Andon amcayı (benim çikolata sponsorum) bizim evde sakladıkları aklıma geldi. Konu tamamen Türkiye siyasetinin yakın tarihine odaklanmış, Türk kahvesi yanında likörlerimizi içmiştik. Biraz sonra Sofia Hanım içinde tatlı kaşığı olan su dolu bardaklarla sakız reçellerini getirerek; “Ağzınızda sohbetiniz gibi tatlansın. Sonrada herkes yatağına, Ömer Bey daha nekahet döneminde.” demişti.

Odama çekildikten sonra uzo ve likörün etkisiyle uyumuşum. Gecenin kaçıydı hatırlamıyorum, koynumda bir sıcaklıkla uyandım. Marika… Çırılçıplak yorganın altındaydı. Başımı o mis kokulu saçlarının arasına gömdüm. İpek teninde elimi gezdirirken ezan okunuyordu. Aniden yanımdan kalktı, sessizce odanın en uzak köşesine giderek kendini benden sakladı. Ta ki ezan bitene kadar. Marika’ya ve ailesine hayranlığım bir kez daha artmıştı. Sabah erkenden yanımdan ayrıldığında kendi kendime sordum; “Bekâretini neden bana verdi?” diye. Beraberliğimiz iki yıl sürdü. Ne yazık ki bu süre içerisinde iki kez kürtaj olmak zorunda kalmıştı. Bu ülkenin ötekiler üzerinde güttüğü siyaset, onları da vatanlarından ayrılma düşüncesine itti; 1979 yılının şubat ayında ailecek Atina’ya göçtüler.  O yıllardan sonra sık sık telefonda görüştük. Bir gün telefon açtı, ağlıyordu. “Evleneceğim. Bilmen gerekir diye düşündüm.” dedi. “Tabii aşkım, tabii bir tanem.” demiştim. Ne Dora ne de Beth kadar sevemediğim bu kadına hayranlık ve farklı bir tutkuyla bağlanmıştım. Aradan yıllar geçti. Hep soruyordum, “Çocukların?” diye. “Yok.” diyordu, ama bunu söylerken sesi hep titriyordu. “Neden?” dediğimde, “Boş ver.” diyordu. Kocası mı Marika’yı üzüyor acaba diye korkmuştum. O yıllarda yurt dışına çıkmak çok zordu. Sıkıyönetim vardı. Talihsiz bir şekilde gözaltına alınmıştım. Kırk dört gün boyunca yaşadığım işkence ve pislik hayatımı karartmıştı.

“Sen gel.” dedim. “Bir kez olsun, son kez olsun seni göreyim.” dedim. Geldi… Günlerce konuşup dertleştik, birbirimize özlemimizi giderdik. Ayrılık vakti gelip çatmıştı. Pasaport kuyruğuna girerken kulağıma eğildi; “İkinci kürtajda rahmim hasar gördüğü için çocuk doğuramadım. (O an beynimden vurulmuşa döndüm, sebep olmuştum…) Üç kez düşük yaptım. En sonunda rahmimi aldılar.” Kocası çok zengin bir armatör ailenin tek oğluymuş. Abisinin Down Sendromlu kızını nüfusuna almış. Çocuğun geleceği, bakımı garanti altında ama bu vebalin altında kalmak çok acı…

Şimdi bir gâvurun soyu bitti. Yerinde rahat uyu baba. Seni asla sevemedim baba! 

Anı ve Fotoğraflar: Ömer L.BAKAN

"BETH"

BİZ AŞKI MASUM YAŞADIK

Ve ben hala aşkı masum yaşıyorum…

Dora’mı sizlerle paylaştığımda babama inat bir Ermeni, bir de Rum sevgilim olduğundan, sizlere onları da anlatacağımdan söz etmiştim. Benim ona seslenişimle “Beth” yani Elizabeth…

Dora ile beraber olamayacağımızı iyice anlamıştım artık. Hatırlayacağınız gibi babaannesinin baskısına dayanamayan aile Türkiye’yi terk etmişti, yani zorunlu bir ayrılıktı bu. Daha Dora’yı unutamamışken,  ertesi yaz Çınarcık’ta sahilde yürürken karşılaştık Beth ile. Nedense gözlerimiz geçip gidene kadar birbirine kilitlenmişti. Hatta ben öyle kilitlenmişim ki önümdeki çukuru göremediğimi hatırlıyorum. Ufacık çukur yüzünden tökezledim, komik duruma düştüm. Beth’in alaycı gibi görünen tatlı gülüşü ertesi akşama kadar gözümün önünden gitmemişti. O gece neredeyse sabaha kadar uyuyamamıştım. Acaba ben mi çok çabuk kadınlardan etkileniyordum, yoksa her gördüğüme inanılmaz heyecanlar içinde mi yaklaşıyordum? Midem hep kalbime baskı yapıyor, boğazım düğümleniyor, hep onu/onları düşünüyordum. Acaba ben hasta mıyım(?) diye düşünmeye başlamıştım. Sonraları psikoloğumla bu konuyu konuştuğumda bana; ”Biriyle beraberken başka kadına veya kadınlara da aynı hissi duyuyor musun?” diye sordu. Cevabım kesinlikle hayır(!)dı. Üsteledi, çapraz sorular sordu ve sonunda da; ”Sen gerçek bir insansın, aşkı doyasıya yaşıyorsun.  Aramıyorsun, onlar senin karşına çıkıyor. Her karşına çıkana da bu duyguları hissetmediğine göre, bu bir etkileşim. Doya doya yaşa hayatı, sev, sevil. Gençsin, olacak bunlar.” diyerek konuşmasını tamamladı. Rahatlamıştım. Neyse, biz yine o yaz günlerine dönelim. Uykusuz ve heyecanla geçen o geceden sonra, uzun sahillerde ve ara sokaklarda Beth’i aradım. Ama bulamadım. Bir sonraki gün, daha sonraki gün, daha, daha sonraki günlerde de aradım, yok(!) yok(!) yok! Ta ki o cumartesi gecesine kadar. O gece, kalabalık arkadaş grubumuz ile Fıçı Disko’daydık. Ben umudu kesmiştim, Beth yoktu! Günübirlik gelen yazlıkçılardan biri herhalde diye düşünüp, aramayı kesmiştim. Diskoda eğlenmeye çabalıyor, eğlenemiyordum. Herkes pistte, ben oturuyordum. Gel diyorlardı, ama keyfim yoktu. Onlarca Beth pistte dans ediyordu. Hep gözümün önünde o vardı; tarifi olmayan, olamayan kara renkli saçlarıyla, çoğu zaman yeşile çalan ela gözleriyle, dolgun dudaklarıyla, bembeyaz boynu ve biçimli vücuduyla, incecik bilekleriyle ayakkabısının üzerinde kalem gibi duran o tatlı gülümsemesiyle… Hepsi aynıydı, hepsi Beth’di. Birden irkildim. Üç mü(?) beş mi bilmiyorum, o zamanın gözde içkisi cin-menta içmiştim. Tabii dedim kendi kendime; “İçersen o kadar içkiyi, anneni bile Beth diye görürsün.” Silkelendim, kendime gelmeye çalıştım, tekrar etrafıma baktım, kimse Beth değildi. Herkes oradaydı, sadece Beth yoktu. Gözlerim kapıya kilitlenmiş, girene çıkana bakıyordum. Ne dans edenleri görüyor ne de yetmişlerin o unutulmaz müziklerini duyuyordum. Ben, bende değildim, dalmışım artık ne düşünüyorsam (?) Boş gözlerle kapıdan girenler arasında onu arıyordum. Hayli geç vakit beş kişi girdi içeriye; üçü kız, ikisi erkek. Gözlerime inanamadım. Hadi be(!) dedim bilmem kaçıncı cin-mentayı içerken. Bir yudum daha aldım, yutamadım. Boğazım iyice yandı. İnat etmişti işte gitmiyordu mideme. Mentolün beynimde yarattığı etkiyle neredeyse gözlerimden yaş inecekti. Yanıyordu her yanım. Artık midem karşı koymaktan vazgeçmiş kabul etmişti cin-mentayı. İster istemez gözlerimi kapattım. Birer damla yaş aktı gözlerimden mentolün etkisiyle. Biliyordum, gözlerimi açtığımda Beth’in görüntüsü veya gözüme Beth gibi görünen kız yok olacaktı. O korku ile açamadım gözlerimi uzun süre. Hüseyin yanıma gelmiş, müziği bastırmak istercesine bağırıyordu kulağımın dibinde; “Oğlum aç gözünü! On gündür aradığın kız değil mi bu?” Mentol bu defa yüreğime tuhaf bir ferahlık vermişti. Öyle anlatmış, öyle tarif etmişim ki Hüseyin kızı hemen tanıyıvermişti. Göz kapaklarıma söz geçiremiyordum; kendiliğinden aralanıyorlardı yavaş yavaş. O da ne? Beth pistte dört arkadaşının arasında dans ediyordu. Acaba(?) diyordum, kalksam(?) diyordum, dans etsem(?) diyordum, beni fark eder(!) mi(?) diyordum. Kafamda bu sorularla piste doğru ilerledim. Beni fark etsin diye de üstüne doğru yürüyordum. Artık gidecek yerim kalmamıştı. Arkadaşlarının arasından ona doğru bakıyordum, ama o beni görmüyordu. Dans etmeye başladım, sırtım ona dönük. Pistin kenarındaydım. Birden bir koku duydum. Burun deliklerimden geçerek beynime yerleşen bir koku; Chanel 5. Onun kokusu... Gözlerimi kapatıp doya doya içime çektim. Ne kadar zaman geçti anımsamıyorum. Birkaç şarkıdan sonra DJ, Sandy Posey’in seslendirdiği “All hung up in your green eyes”ı çalmaya başladı. “Evet” dedim, “Her şey senin yeşil gözlerin için.”

Why do I stare at you this way?

It's strange to me why my eyes stray

They stray to you here all I see

You're all there is when you're near me

Oh love

If I keep watching you please forgive me now

It seems so right to do

If I said "I love you" I wouldn't be surprised

Cause tonight I'm all hang up in your green eyes

Why do I stare at you like this?

If I should leave would you be missed

Would there be nothing left for me?

With you mine I need nothing to see

Oh love, no need to be concerned

Don't you know by now the play one always burned

What I feel for you will pass with your good-byes

But tonight I'm all hung up in your green eyes

Yes tonight  I'm all hung up in your green eyes

Çiftler slow dansa geçmek üzereyken  daha fazlasıgözüm kapıdan giren pala bıyıklı, yapılı bir adama takıldı. Etrafına bakınıyordu. Birini arar gibiydi. Bulamadı, piste doğru yürümeye başladı. Üstüme üstüme geliyordu. Gözleri beni delip geçiyordu, tedirgindim. Önümdeydi ve durmadan geliyordu üzerime doğru. Birden pençe gibi ellerini arkama doğru uzattı ve narin bir bilek yakaladı o kalabalığın içinden. Bağırıyordu; “Elizabeth! Çabuk eve.” O anda donup kaldım. Adını sonra öğrendiğim ’Kevork’ Amcaydı bağıran. Benim ona taktığım adı ile ceberrut Kevork. Dana gibi soluyordu. Burun kanatları hareket ediyordu öfkeden. Kuş gibi yakaladı Beth’i. O bembeyaz kız, topuklarına kadar kıpkırmızı olmuştu. Arkasına döndü. Gözlerimiz yine kilitlenmişti. “O karşılaştığımız yere gel.” der gibi baktı, rengini o an seçemediğim kapkara olmuş göz bebekleriyle. Tamam der gibi göz kapaklarımı açıp kapattım. Başı hala arkasına dönük çıkıp gitti babamın Kevork versiyonu! Söz verdiğim gibi o takıldığım çukurun etrafına, vakti belli olmayan randevuya gittim her gün.

Ve bir gün geldi. Başını önüne eğerek hafifçe fısıldadı; ”Ben Elizabeth.” Yürümeye başladık hiçbir şey konuşmadan, ta ki bir çay bahçesine varana dek. Oturduk ve başladık anlatmaya. Şimdi tamamını hatırlamıyorum, ama on yıl önce Doğu Anadolu’dan göçmüşler İstanbul‘a, istemeye istemeye. ‘İstemeye istemeyenin’ cevabını çok sonra öğrenecektim. Babası Kevork kumaş tüccarıymış. Bahçekapı’da bir dükkân tutmuş işine orada devam ediyormuş. Sümerbank’ın tam karşısındaydı dükkânı. Üç kardeşlerdi. En büyükleri Beth benden bir yaş küçüktü. Arada ağladığını hatırlıyorum, ama neden ağladığını anlatmıyordu. Masum yaşadığımız ‘yaz aşkı’ böylece başlamış oldu. O yaz bitene kadar el ele kaç kilometre yol yürüdüğümüzü hesaplamam şimdi mümkün değil. Susmadan, bıkmadan ve bir konuyu bir daha tekrarlamadan. Babasını anlatmasını istediğim zaman irkiliyordu nedense. Kevork tam bir Ermeni milliyetçisiydi. Beth bir Türk erkekle beraber olamazmış asla. Tıpkı babamın bana koyduğu kural gibi. Benim kız arkadaşlarımda sadece Türk olmalıydı; elin gâvuruyla işim olamazdı. Ama ben oluyordum işte, o da beraber oluyordu elin gâvuruyla. Babama göre Beth gâvursa, Kevork’a göre de ben gâvurdum. Ne saçma? O yaz boyunca hiç aklıma gelmeyen soruyu sordum.

-Beth, nerede okuyorsun?

-Nişantaşı Kız Lisesi’nde.

-Nasıl olur?

-Ne demek nasıl olur?

-Okullarımız komşu. Nasıl oldu da seni daha önce görmedim?

-Daha önce birbirimizi tanımış olsaydık,  bu aşkı yaşayamazdık.

Yine yüreğim boğazıma doğru hareket etmeye başlamıştı. “Evet, haklısın aşkım.” diyebilmiştim sessizce.

Bu yaz aşkı İstanbul’da da devam edecekti o kesindi de peki, Kevork ne olacaktı, ondan nasıl kaçacak, nasıl  hissettirmeyecektik ilişkimizi? Aşkımızın zorluklarına karşı tüm tedbirleri almıştık. Sonbahar, kış, ilkbahar geride kalmış, biz yine yazlık planları yapmıştık. O yaz ben kesinlikle anneannemin sahip olduğu, Marmara Denizi kıyısındaki zeytinlikte, çadırda kalacaktım. İki yaz geçti; kışları İstanbul’da, yazları Çınarcık’ta.

Bana öpüşmeyi öğreten Beth, kim bilir nerelerdesin şimdi?  Benim babam öldü, seninki yaşıyor mu? Biliyor musun(?) Beth, senden sonraki kadınlarım bana hep ne kadar güzel öpüyorsun dediler. Bunu senin sayende yapıyorum hala, teşekkürler aşkım. Kim bilir kaç kadının hafızasındayım, dudaklarımla dokunduğum ipeksi tenlerinde. Beraberliğimiz üç yılı aşkın bir süre devam etti. Sonra birden ortadan yok oldular. On beş gün sonra ilk mektubu geldi Fransa’dan. Yıllar geçti… İyi bir sosyolog olduğunu öğrendim. Babasının zoru ile Fransa’da Ermeni lobi faaliyetlerini yürüten bir Ermeni ile evlenmiş. İkisi kız üç çocuğu olduğunu, hala Fransa’da yaşadığını biliyorum. Biz Kevork’a rağmen aşkımızı yaşadık. Kocası lobi faaliyetlerini A.B.D bağlantılı bir şekilde hala sürdürüyor.

Beth, babasına ve kocasına rağmen Anadolu’daki Ermeni köklerini araştırıyor. Arada sırada da olsa Türkiye’ye geliyor. Her geldiğinde de bana ya sesini duyuruyor ya da kendini gösteriyor. Bir araya geldiğimiz anlarda ise hep o günlerimizden konuşup, birbirimizin gözlerine bakıyoruz. Ne o ne de ben geçmişimize ihanet etmedik, ne o günü kirlettik ne de geleceğimizi yok etmeye kalktık. Asla tenimizi acıtmadık. Uyandığımızda ağzımızda elma kokusu olmadı hiçbir zaman.

Çünkü BİZ AŞKI MASUM YAŞADIK. Babalarımıza rağmen, isteyerek, hissederek, doya doya… 

ÖMER L.BAKAN

Yaşanmışlıklardan...